Trong giai đoạn 2023–2025, Phân viện Chăn nuôi Nam Bộ đã triển khai đề tài cấp Bộ “Nghiên cứu chế biến, bảo quản và sử dụng cành cây thanh long làm thức ăn cho gia súc ăn cỏ phục vụ cho vùng khô hạn và xâm nhập mặn ở các tỉnh phía Nam”, do TS. Nguyễn Văn Phú làm chủ nhiệm. Đề tài hướng đến tận dụng nguồn cành thanh long sau cắt tỉa để sản xuất thức ăn cho bò, dê và cừu thịt, qua đó góp phần chủ động nguồn thức ăn trong mùa khô, giảm chi phí chăn nuôi và hạn chế ô nhiễm môi trường.

Cành thanh long hiện là nguồn phụ phẩm nông nghiệp có khối lượng lớn tại các vùng chuyên canh. Trung bình mỗi hecta thanh long có thể phát sinh khoảng 12–15 tấn cành phế phẩm mỗi năm. Phần lớn lượng cành này chưa được tận dụng hiệu quả, thường bị bỏ lại, phơi khô hoặc đốt, vừa gây lãng phí nguồn sinh khối vừa tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường. Trong khi đó, các vùng trồng thanh long cũng là những khu vực thường chịu ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu thức ăn thô xanh cho gia súc vào mùa khô.

Từ thực tế trên, nhóm nghiên cứu đã ứng dụng công nghệ thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh lên men – FTMR (Fermented Total Mixed Ration), kết hợp cành thanh long với rơm khô, cám gạo, ngô, khô dầu đậu tương, rỉ mật và men vi sinh. Quá trình lên men yếm khí sử dụng các vi sinh vật hữu ích Lactobacillus sp. và Saccharomyces cerevisiae giúp khối ủ có chất lượng ổn định, không bị nấm mốc và không phát hiện độc tố.

Qua nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và thử nghiệm trực tiếp trên vật nuôi, nhóm nghiên cứu xác định các công thức FTMR chứa 60% và 70% cành thanh long có tiềm năng sử dụng cho bò, dê và cừu thịt; trong đó, công thức chứa 60% cành thanh long cho kết quả tốt hơn về sinh trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn.

Đặc biệt, khi triển khai trong điều kiện chăn nuôi thực tế, khẩu phần FTMR chứa 60% cành thanh long giúp tăng khối lượng bình quân của gia súc cao hơn từ 3,71–28,97%, đồng thời giảm 18–24% chi phí thức ăn cho mỗi kg tăng khối lượng. Các mô hình trên bò, dê và cừu đều cho thấy hiệu quả kinh tế được cải thiện rõ rệt (10,67% – 16,90% ở bò thịt; 80,0 – 205,4% ở dê thịt và 230,6% ở cừu thịt) so với cách cho ăn truyền thống là cỏ xanh, phụ phẩm trồng trọt có bổ sung cám hỗn hợp. Do đó, 03 công thức thức ăn hoàn chỉnh lên men (FTMR) đều đã được công nhận là tiến bộ kỹ thuật.

Một kết quả quan trọng khác là đề tài đã xây dựng được 03 quy trình chế biến, bảo quản và sử dụng FTMR từ cành thanh long, tương ứng cho bò thịt, dê thịt và cừu thịt. Các quy trình sử dụng men vi sinh có khả năng bảo quản khối ủ đến 90 ngày mà không làm giảm giá trị dinh dưỡng, phù hợp áp dụng tại các trang trại và nông hộ ở vùng trồng thanh long, góp phần chủ động nguồn thức ăn trong mùa khô. 

Các sản phẩm chính đạt được của đề tài gồm các công thức FTMR từ cành thanh long phù hợp cho bò, dê và cừu thịt; 03 quy trình chế biến, bảo quản và sử dụng FTMR; cùng 05 mô hình chăn nuôi, gồm 02 mô hình bò thịt, 02 mô hình dê thịt và 01 mô hình cừu thịt, quy mô 30 con/mô hình. Các kết quả nghiên cứu này cũng đã được tác giả đăng trên Tạp chí KHKT Chăn nuôi số 148 tháng 12/2024.Kết quả của đề tài mở ra hướng tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm cành thanh long để sản xuất thức ăn chăn nuôi, vừa giảm áp lực thiếu thức ăn thô xanh trong mùa khô, vừa nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm lượng phụ phẩm thải bỏ ra môi trường, góp phần phát triển chăn nuôi theo hướng tuần hoàn và bền vững.