Video

Giống bò thịt và phát triển giống bò thịt ở Việt Nam

Thứ năm, 05/05/2016 - 16:10

Các giống bò đang nuôi hiện nay trên thế giới được phân thành 2 nhóm chính: Bò Zebu (Bos indicus) còn gọi là bò u và nhóm bò ôn đới không có u (Bos taurus). Đại diện cho nhóm bò u là giống Red Sindhi (gọi tắt là bò Sind). Đại diện cho nhóm bò ôn đới không có u là bò Charolais. Đã hình thành nhiều giống lai giữa bò Bosindicus và Bos taurus, thí dụ như Brangus (lai giữa Angus và Brahman); Braford (lai giữa Hereford và Brahman).

Nhóm bò có u, kích cỡ và hình dạng u khác nhau bởi giống, tuổi và giới tính. Đặc điểm quan trọng nhất của nhóm này là thích nghi tốt với môi trường nhiệt đới nóng ẩm. Khả năng chịu được môi trường nhiệt độ cao, nhu cầu dinh dưỡng thấp, có khả năng tiêu hóa và sử dụng thức ăn tốt ngay cả khi mức nuôi dưỡng thấp. Kháng được ve và những bệnh do ve gây ra. Tuy nhiên nhóm này có điểm hạn chế là nhỏ con, chậm lớn, năng suất thịt và sữa đều thấp hơn so với bò ôn đới. Những giống bò Zebu được ưa chuộng nhất là Sahiwal, Red Sindhi (Sind), cả 2 giống này đều có nguồn gốc từ Pakistan.

1. MỘT SỐ GIỐNG BÒ THỊT ÔN ĐỚI

1.1. Bò Charolais

Đây là một trong số ít giống lâu đời và cũng nổi tiếng nhất của Pháp từ thế kỉ 16-17. Có nguồn gốc từ Jurassic và phát triển mạnh ở vùng Charolles, miền Trung nước Pháp. Bò Charolais có kết cấu cơ thể cân đối, cơ bắp nổi rõ và chúng nổi tiếng thế giới bởi lớn nhanh và hiệu quả sản xuất thịt cao. Chúng có hoặc không có sừng. Màu chủ yếu là trắng kem. Tuy nhiên cũng có con màu vàng tối.

Đặc điểm nổi trội của giống này là lớn nhanh, to con, cơ bắp nổi rõ vì vậy khối lượng thịt xẻ cao. Bò có tính trầm, hiền lành và chịu kham khổ. Con đực nặng 1.200-1.300kg con cái 700-800kg, tỷ lệ thịt xẻ đạt trên 65%. Đây là nguyên liệu tốt để lai kinh tế với các giống bò khác để tạo ra con lai hướng thịt.

Nhược điểm của bò Charolais là chất lượng thịt chưa cao như bò Angus. Bê sơ sanh có khối lượng lớn nên nhiều ca sanh khó, tỷ lệ nuôi sống của bê chưa cao.

Theo UCATRC của Pháp năm 2004 bò đực giống Charolais đạt khối lượng 800-900kg ở 500 ngày tuổi. Trưởng thành đạt 1.300-1.450kg, cao vai 147-156cm, dài thân chéo 204-220cm, vòng ngực 244-270cm. Toàn nước Pháp hiện có 3,5 triệu bò giống Charolais. Tinh bò Charolais được xuất đi hầu khắp các nước trên thế giới.

Nước ta đã có nhiều thí nghiệm nghiên cứu lai tạo giữa tinh bò Charolais với bò cái lai Sind. Đây là công thức lai được đánh giá là có triển vọng nhất để tạo con lai nuôi thâm canh theo hướng chuyên thịt.

1.2. Bò Limousin

Giống bò Limousin có nguồn gốc từ vùng Limousin và March, miền Nam trung tâm nước Pháp. Đây là giống bò chuyên thịt rất nổi tiếng, thịt có chất lượng cao. Bò có sắc lông màu đỏ không có đốm. Niêm mạc mũi màu đỏ. Sừng và móng chân màu trắng, trắng xám; tầm vóc lớn, thân hình dài, lưng thẳng, đầu ngắn, trán rộng. Khối lượng bò cái bình quân 540- 600kg, bò đực bình quân 800-900kg.

Nuôi thịt lúc 12 tháng tuổi bê đực đạt 450- 460kg, bê cái 380 -400 kg. Tỷ lệ thịt xẻ bình quân 70%. Bò thích hợp với vùng khí hậu ôn đới.

Hiện ở Pháp có khoảng 900 ngàn bò cái sinh sản giống Limousin (ước tổng đàn trên 2 triệu con). Tinh bò Limousin được xuất đi nhiều nước trên thế giới.

Bê lai giữa tinh bò Limousin với bò cái lai Sind có trọng lượng sơ sinh khoảng 20 kg, nuôi chăn thả như bò lai Sind trọng lượng lúc 12 tháng tuổi đạt 126 -139 kg và 24 tháng tuổi đạt 211- 265kg, cao hơn khoảng 22% so với bê lai Sind.

Ngoài 2 giống Charolais và Limousin vừa giới thiệu, ở Pháp còn giống bò thịt nổi tiếng khác là Blonde d’Aqutaine, ngoại hình giống Charolais, nhưng chân cao, mình dài và bụng thon hơn. Giống này có tổng đàn ước hơn 1 triệu con.

1.3. Bò Santa Gertrudis

Bò Santa Gertrudis được lai tạo từ vùng Texas, Mỹ từ đầu thế kỉ 20. Có 5/8 máu bò Shorthorn và 3/8 máu Brahman. Hiện nay giống này đã phổ biến trên nhiều vùng nhiệt đới và á nhiệt đới trên thế giới.

Bò Santa Gertrudis là giống bò to con, thân sâu, lưng thẳng, hệ xương cứng cáp. Bò có màu đỏ tối thuần nhất, không có đốm, lông ngắn mịn và thẳng. Đầu to, rộng và trán hơi lồi, tai to vừa phải và rủ. Bò đực u vai nhỏ nhưng có yếm và bao dương vật xa sâu xuống dưới. Bò cái trưởng thành nặng 550- 650 kg, bò đực 800-900kg. Nuôi thịt 18 tháng tuổi bê đực đạt 500 kg, bê cái 370 kg. Khả năng sản xuất thịt cao, tỷ lệ thịt xẻ đạt 61- 62%.

Ưu điểm là thích nghi tốt với khí hậu nhiệt đới, kháng bệnh, kháng ve tốt.

Khuyết điểm là hiệu quả sinh sản chưa cao, thành thục sinh dục chậm. Chất lượng thịt chưa cao như các giống bò chuyên thịt ôn đới khác.

Bê lai giữa giống bò Santa Gertrudis và lai Sind có trọng lượng sơ sinh khoảng 18-20 kg. Nuôi chăn thả khối lượng lúc 12 tháng tuổi đạt 107-168 kg và 24 tháng tuổi đạt 153-250 kg. Nếu được bổ sung thức ăn tinh tại chuồng có thể tăng trọng 400-500 g/ngày.

1.4. Bò Simmental

Bò Simmental được xem như giống bò có nguồn gốc cổ xưa và phân bố rộng rãi nhất. Giống bò này cũng được xem như là nguồn gốc của các giống bò Montbeliard, Pie Rouge, Abondance ở Pháp và Pezzata Rossa ở Italy. Tên của giống bò có nguồn gốc từ địa danh của vùng xuất phát: thung lũng La Simme, Thụy Sĩ. Sổ giống của giống bò này được thiết lập lần đầu tiên vào năm 1806 tại vùng Swiss Canton của Berne, Thụy Sĩ. Hiệp hội giống bò Simmental được thành lập vào năm 1890.

Bò có màu từ nâu nhạt đến đỏ đậm với những đốm trắng ở vùng đầu, ngực, bụng, bốn chân và chóp đuôi. Bò có sừng hoặc không có sừng. Bò to lớn, vạm vỡ, hệ thống cơ phát triển, đầu ngắn, cổ dày, u vai rộng, lưng dài thẳng, mông dài, nở. Simmental lúc đầu tạo ra theo hướng kiêm dụng thịt sữa, sữa đạt 4.500kg một chu kì. Sau này chọn lọc theo hướng chuyên thịt. Trọng lượng bò cái bình quân 750kg, bò đực 900- 1.000kg.

Ưu điểm của giống này là tăng trọng nhanh, có khả năng thích nghi với khí hậu nóng, thành thục sinh dục sớm và tỷ lệ thịt xẻ cao. Nuôi thịt, lúc 12 tháng tuổi bê đực đạt 400- 420kg, bê cái 300-330kg, 18 tháng tuổi bê đực đạt 500- 600 kg, bê cái 400-450kg. Tỷ lệ thịt xẻ bình quân 58- 63%. Tuy vậy hiệu quả sinh sản và chất lượng thịt chưa thật cao.

Nước ta đã nhập tinh giống bò này và lai tạo với bò cái lai Sind. Con lai cho tăng trọng khá, nhiều nơi con lai Simmental còn vượt trội so với con lai Charolais. Một số con lai Simmental có màu lông vằn như hổ nên không được người chăn nuôi ưa chuộng.

1.5. Bò Hereford

Bò Hereford được lai tạo tại hạt Hereford, nước Anh từ thế kỉ 18.

Bò có sắc lông màu đỏ tươi, riêng vùng mặt, cổ, bụng, khuỷu chân và chóp đuôi có màu trắng. Niêm mạc mũi có màu đỏ hay sậm. Bò có sừng hoặc không có sừng, sừng màu sáng cụp xuống và hướng về phía trước. Giống này có mẫu hình to lớn, vạm vỡ, đầu ngắn, cổ dày, u vai rộng, lưng thẳng, mông dài, nở. Trọng lượng bò cái trưởng thành 600-700kg, bò đực 800-1.100kg.

Năm 1839 tại một hội thi ở Anh, con bò Hereford đoạt giải nặng kỷ lục 1.770kg. Nuôi thịt, lúc 18 tháng tuổi bê đực đạt 450-500 kg, bê cái 350-420kg. Tỷ lệ thịt xẻ bình quân 58-62%. Bò thích hợp với khí hậu ôn đới và chăn thả.

Bê lai giữa tinh bò Hereford và cái lai Sind có tăng trọng khá, dễ nuôi. Tuy nhiên, con lai cũng có mặt trắng vì vậy chưa phù hợp với thị hiếu người chăn nuôi.

1.6. Bò Angus (Aberdeen Angus)

Bò Angus có nguồn gốc từ vùng cao nguyên phía Bắc Scotland. Bò có màu đen và chỉ có một màu đồng nhất, niêm mạc mũi cũng màu đen. Rất hiếm khi thấy bò Angus màu đỏ. Bò thường không có sừng, gene không sừng là gene trội. Con lai F1 giữa bò Angus với giống bò khác luôn luôn không có sừng.

Ưu điểm nổi bật là chất lượng thịt tuyệt vời, có vân mỡ xen kẽ trong thớ thịt giúp thịt mềm và béo. Bò thành thục sớn, hiệu quả sinh sản cao.

Khuyết điểm của giống này là khối lượng không lớn và tăng trọng chậm. Bò cái trưởng thành năng 550-650kg, bò đực 800-950kg.

Nuôi thịt lúc 15 tháng tuổi bê đực đạt 450-460kg, bê cái 350-450kg. Tỷ lệ thịt xẻ bình quân 65 -67%.

Bò thích hợp với vùng khí hậu ôn đới và nuôi chăn thả.

Ngoài 2 giống bò Hereford và Angus, nước Anh còn giống bò thịt nổi tiếng khác là Shorthorn. Bò này cho sữa khá 2.700-3.200kg/chu kì và tỷ lệ thịt xẻ 64-67% vì vậy chúng được coi như bò kiêm dụng thịt sữa.

2. MỘT SỐ GIỐNG BÒ THỊT NHIỆT ĐỚI

2.1. Bò Red Sindhi (bò Sind)

Bò Sind có nguồn gốc từ tỉnh Karachi và Hyderabad của Pakistan. Bò Sind thuộc nhóm có kích cỡ nhỏ. Kết cấu cơ thể vững chắc, mông tròn, cơ bắp nổi rõ. Màu lông nổi bật là màu đỏ cánh gián, có lẫn những mảng tối ở hai bên cổ, u vai và dọc lưng. Đôi khi có những đốm trắng nhỏ ở yếm và ở trán. Có u yếm phát triển. Con đực có bao quy đầu dài và thõng xuống, con cái âm hộ có nhiều nếp nhăn.

Khối lượng bò đực 370-450kg, bò cái 300-350 kg. Sản lượng sữa biến động từ 1.250 đến 1.800 kg trong một chu kỳ vắt sữa 240-270 ngày. Có một số con đạt trên 5.000 kg/chu kì. Tỷ lệ mỡ sữa 4-5%. Khối lượng bê sơ sinh 18-21kg. Tỷ lệ thịt xẻ 48-50%. Bò cái có khoảng cách lứa đẻ 13-18 tháng. Tại ấn Độ và Pakistan, giống Sind được nuôi với mục đích kiêm dụng, lấy sữa và sức kéo.

Giống bò Sind được nhập vào nước ta năm 1923 nuôi ở Ba Vì. Năm 1987 nhập thêm 250 con từ Pakistan. Bò Sind không chỉ có được những đặc điểm quý của bò Vàng mà chúng còn có màu sắc và vóc dáng đẹp, khối lượng lớn, sản lượng sữa cao và sức kéo hơn hẳn bò Vàng. Nhờ những điểm nổi trội này nên giống bò Sind và con lai của chúng với bò Vàng đã nhanh chóng phát tán ra mọi vùng của đất nước. Nhà nước đã có hẳn một chương trình Sind hóa đàn bò từ nhiều năm qua, chứng tỏ giá trị của bò Sind trong tiến trình cải tạo đàn bò địa phương của ta theo hướng thịt, sữa.

2.2. Bò Sahiwal

Bò Sahiwal có nguồn gốc từ tỉnh Montgomery (nay gọi là Sahiwal) của Pakistan.

Thuộc nhóm có kích cỡ trung bình. Cơ thể cân đối, da mềm. So với bò Sind thì chúng đồng nhất hơn về ngoại hình, dài hơn. Màu từ vàng sẫm đến nâu đỏ, đôi khi cũng có những vết trắng. Mõm và lông mi có màu sáng. Cũng giống bò Sind, bò Sahiwal có u cao, yếm thõng, nhưng con đực có u cao hơn, con cái có bầu vú phát triển hơn.

Năng suất sữa từ 1.400kg-2.500kg/chu kì. Nhiều con có năng suất sữa trên 4.500kg trong một chu kì 270-280 ngày. Tỷ lệ mỡ sữa 5-6%. Nuôi dưỡng tốt, bò cái tơ đẻ lứa đầu lúc 30 tháng tuổi. Khoảng cách lứa đẻ 13-18 tháng. Khối lượng bê sơ sinh 20-22kg. Bò đực trưởng thành nặng 470-520kg, cao vai 150cm. Bò cái 320-370kg, cao vai 130cm. Tỷ lệ thịt xẻ khoảng 51-55%. Tại Pakistan bò Sahiwal nuôi với mục đích lấy sữa và sức kéo. Tại Viện Nghiên cứu Karnam, ấn Độ đàn Sahival thuần được nuôi với mục đích lấy sữa, năng suất sữa bình quân toàn đàn đạt 2.700kg/chu kì 305 ngày.

Bò Sahiwal được coi là bò sữa nhiệt đới. Bò cái thường được dùng làm nền để lai với bò đực hướng sữa để tạo ra bò lai hướng sữa cho vùng nhiệt đới, hoặc cho lai với đực ôn đới khác để cho ra bò lai kiêm dụng thịt sữa. Nhiều nước nhiệt đới thuộc châu Á, châu Mỹ La Tinh, châu Phi, đã dùng bò đực Sind và Sahiwal để cải tạo đàn bò địa phương theo hướng thịt, sữa.

Việt Nam có nhập giống này từ năm 1987, nuôi thuần ở nông trường Dục Mĩ, Khánh Hòa. Tinh của giống này cùng với giống Sind được sản xuất tại Trung tâm Moncada, Ba Vì, được người dân ưa chuộng sử dụng để tạo con lai.

2.3. Bò Brahman

Bò Brahman nổi tiếng là giống bò thịt nhiệt đới, được nuôi rộng rãi ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Giống Brahman Mỹ nổi tiếng trên thế giới hiện nay được tạo thành từ những giống bò Guzerat, Nerole, Gyr và Krishna Velley vào cuối thế kỉ 19 đầu thế kỉ 20.

Bò Brahman có màu lông thay đổi, nhưng trội hơn cả là màu trắng ghi đến trắng xám (Brahman trắng) và màu đỏ sáng (Brahman đỏ). Ngoại hình chắc khỏe, hệ cơ bắp phát triển. Chúng có đặc điểm của giống bò indicus là có u cao, yếm thõng, da mm, thịt săn và tai to dài cụp xuống. Đặc điểm sản xuất thịt vượt trội so với các giống bò có u khác.

Ưu điểm nổi bật của giống này là năng suất thịt cao hơn hẳn các giống bò có u khác, thích nghi tốt với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, có khả năng sử dụng thức ăn thô tốt và chịu gặm cỏ. Bò cái mắn đẻ, tuổi thọ cao, sanh đẻ dễ và rất ham con.

Bò cái trưởng thành đạt 450-500kg, bò đực 800-900kg (có nhiều bò đực giống nặng trên 1.000kg). Khối lượng bê sơ sinh 22-25kg. Bò cái có năng suất sữa thấp 600-700kg/chu kì. Bê đực Brahman có khả năng tăng trọng tốt. Tỷ lệ thịt xẻ 52-55%.

Nhược điểm của giống này là hiệu quả sinh sản chưa cao, bò cái tơ có tuổi phối giống lần đầu muộn (trên 24 tháng), khoảng cách lứa đẻ 15-17 tháng/lứa. So với các giống bò chuyên thịt ôn đới thì vóc dáng còn cao, chất lượng thịt cũng chưa cao do thớ thịt còn thô và mùi vị chưa chưa thơm bằng bò thịt ôn đới.

Nếu giống Sahiwal được dùng làm nền cho lai tạo bò sữa thì giống Brahman được sử dụng phổ biến để lai tạo bò thịt. Các giống bò thịt nổi tiếng như Santa Gertrudis, Brangus, Braford, Beefmaster, Droughtmaster… đều có máu bò Brahman từ 3/8 đến 5/8.

Bò cái Brahman cũng có thể làm nền lai tạo bò sữa. Con lai 50% Brahman và 50% HF cho năng suất sữa trên 5.000kg trong một chu kì 305 ngày trong điều kiện chăm sóc tốt tại Trung Mỹ.

Giống này đã được giới thiệu ở 63 nước trên thế giới. Các giống bò Brahman của Úc, Cu Ba, Brazil đều có nguồn gốc từ bò Brahman của Mỹ.

2.4. Bò Droughtmaster

Giống này được tạo ra ở vùng Bắc Queensland (úc) trên cơ sở lai tạo giữa bò đực có u (Bos indicus) Brahman Mỹ với giống bò cái không có u (Bos taurus) của Anh (chủ yếu Shorthorn). Quá trình lai tạo xảy ra từ những năm 1930, đến 1956 giống được hình thành và có tên Droughtmaster, có xấp xỉ 50% máu bò châu Âu.

Bò có màu đỏ, có hoặc không có sừng. Con đực có đầu rộng vừa phải và cơ bắp nổi rõ hơn con cái. Tai từ vừa đến lớn, yếm thõng sâu, hàm khỏe, lỗ mũi rộng, lông bóng mượt, ngắn, da mềm và đàn hồi. Chân dài vừa phải, mắt sâu, u cao vừa phải, mình dài, mông tròn nhiều thịt. Con đực trưởng thành và béo mập có thể đạt tới khối lượng 900-1.000kg, con cái 650-700kg.

Bò thích nghi tốt ở vùng nhiệt đới vì chúng có khả năng thải mồ hôi qua da.

Tuổi thành thục sớm. Bò cái tơ cho phối giống lần đầu lúc 15-18 tháng tuổi. Bò đực tơ cho làm việc lúc gần 2 năm tuổi. Bò cái mắn đẻ, dễ đẻ, được chăm sóc nuôi dưỡng tốt có thể đẻ mỗi năm một lứa. Trong điều kiện nuôi dưỡng tốt tại úc, bê cai sữa lúc 6,5 tháng đạt trung bình 260kg ở con đực và 190kg ở con cái, nuôi tốt có thể đạt khối lượng cao hơn.

Bò cũng có khả năng gặm cỏ trong điều kiện bãi chăn thả thiếu cỏ và nước vào mùa khô. Khả năng kháng ve cao hơn so với các giống bò ôn đới.

Ghi chú: TB= Trung bình; C= cao, sớm; RC= rất cao; Th= thấp, chậm; RTh= rất thấp, rất chậm.

3. BÒ VÀNG VIỆT NAM

Thường gọi là bò ta, đôi khi vì nhỏ con còn được gọi là "bò cóc". Bò Vàng là tên gọi chung một số nhóm bò vàng Lạng Sơn, bò vàng Thanh Hóa, bò vàng Nghệ An, Ninh Thuận, Bình Thuận... Đặc điểm chung là không có u, màu vàng hoặc vàng nhạt, (sau đây gọi tắt là bò Vàng).

Bò Vàng nhiều ưu điểm như: thích nghi lâu đời với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, chịu được kham khổ khi thức ăn thiếu thốn và phương thức chăn nuôi tận dụng. Bò

Vàng chống chịu bệnh tật tốt, chống chịu được ve, mòng và các bệnh kí sinh trùng

đường máu do ve, mòng, muỗi gây ra, hiệu quả sinh sản tốt. Bò cái tơ nếu được chăm sóc nuôi dưỡng tốt có thể cho phối giống lần đầu lúc 20 tháng tuổi, bò cái có thể đẻ 12-13 tháng một lứa, bê con có khối lượng nhỏ nên bò mẹ dễ sanh, tỷ lệ nuôi sống bê cao, trên 95%.

Bò Vàng có nhược điểm cơ bản không thể đáp ứng được yêu cầu chăn nuôi thâm canh năng suất cao vì sinh trưởng chậm, tầm vóc và khối lượng nhỏ, sản lượng thịt và sữa rất thấp. Bò có chiều cao vai 103-110cm; dài thân chéo 110-120cm; vòng ngực 130-145cm. Tỷ lệ thịt xẻ thấp 43-44%. Khối lượng bò cái lúc trưởng thành 170-180kg, bò đực 250-260kg. Khối lượng thịt xẻ (thịt xô: bỏ đầu, chân, da và nội tạng) từ 75-80kg/con. Khối lượng thịt tinh (thịt lọc: sau khi bỏ xương) từ 60-65kg/con. Tỷ lệ phần thịt có giá trị như thăn, đùi, mông so với tổng khối lượng thịt cũng thấp. Sản lượng sữa 300-400kg trong một chu kỳ 6-7 tháng, chỉ đủ cho con bú. Bê sơ sinh nặng 10-12kg.

Bò Vàng tập trung nhiều ở vùng Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An, Ninh Thuận. Những năm gần đây đã bị pha tạp nhiều. Bò Vàng thuần (chưa bị pha tạp) chỉ còn thấy ở những vùng sâu vùng xa, nơi chưa bị ảnh hưởng của tiến trình Sind hóa diễn ra từ mấy chục năm qua. Đây là nguồn gen quý cần được bảo vệ làm nguyên liệu cho lai tạo giống trong tương lai.

Bò Vàng là một lựa chọn tốt cho phương thức chăn nuôi quảng canh tận dụng thức ăn tự nhiên, đầu tư thấp, chi phí thấp.

4. BÒ LAI SIND

Bò lai Sind ngày nay có màu đỏ cánh gián, là kết quả lai tạo tự nhiên giữa một số giống bò có u (Zebu) màu đỏ (như bò Red Sind, Sahiwal, Red Brahman) với bò Vàng địa phương, tạo ra con lai có tỷ lệ máu lai không xác định. Những con lai tạo ra từ bò đực Zebu màu trắng (Ongole, Brahman trắng) với bò Vàng địa phương, có màu xám trắng, người dân không gọi đó là bò lai Sind. Vì vậy khi nói đến bò lai Sind ta hiểu đó là nhóm bò lai Zebu có màu cánh gián.

Bò lai Sind có nhiều máu Sind thì lớn con hơn, khả năng cho thịt nhiều hơn, sức cày kéo khỏe hơn và khả năng cho sữa cũng cao hơn. Do vậy, luôn có xu hướng tăng máu Sind, nên gọi là Sind hóa. Hiện nay bò lai Sind có ở hầu khắp các tỉnh miền Nam. Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Đồng Nai, Bình Dương, Hà Tây là những nơi có đàn bò lai Sind chất lượng cao.

Bò lai Sind có ngoại hình không đồng nhất, có nhiều đặc điểm pha trộn của các giống bò có u. Mặt dài, tai cúp, có thân cao, mình dài (giống Brahman). Trán dô, mặt ngắn, tai nhỏ, chân thấp, mình tròn, âm hộ có nhiều nếp nhăn (giống Sind). Bầu vú phát triển, mông nở (giống Sahiwal). Nhiều con có máu của hai hoặc cả ba giống trên. Đặc điểm chung là lông màu vàng sẫm đến đỏ cánh gián, yếm, rốn phát triển, u vai cao, nhất là con đực, chân cao hơn so với các giống chuyên thịt.

Bò đực lai Sind trưởng thành nặng 400-450 kg. Bò cái 250-300 kg, bê sơ sinh nặng 18-20kg. Sản lượng sữa bình quân 800-1.000 lít/chu kỳ, cá biệt có những con trong một chu kỳ vắt sữa cho đến trên 2.000 lít. Ngày cao nhất có thể đạt 8-10 lít sữa.

Tỷ lệ bơ (mỡ) sữa rất cao 5,1-5,5%. Tỷ lệ đẻ khá, khoảng cách lứa đẻ 13 tháng. Tỷ lệ thịt xẻ đạt gần 50%.

So với bò Vàng, bò lai Sind có khối lượng tăng 30-35%, sản lượng sữa tăng gấp 2 lần. Bò lai Sind thích nghi rộng rãi ở mọi miền đất nước. Trong những năm qua, chương trình quốc gia Sind hóa đàn bò trong cả nước đã nâng tỷ lệ bò lai Sind lên trên 30% tổng đàn bò của cả nước.

5. CHIẾN LƯỢC CẢI TẠO BÒ VÀNG VIỆT NAM

5.1. Chọn lọc nâng cấp phẩm giống bò Vàng địa phương

Đối với đàn bò cái, chọn lọc những con đặc trưng cho nhóm giống, ưu tiên chọn những bò cái mắn đẻ, khéo nuôi con, tạp ăn và chịu gặm cỏ khi chăn thả. Triệt để khai thác đặc điểm quý này ở đàn bò cái nền. Chăm sóc nuôi dưỡng tốt bò mẹ sau chọn lọc để cải thiện ngoại hình và năng suất.

Đối với bò đực, tuyển chọn và chỉ giữ lại những bò đực giống có khối lượng vượt trội so với trung bình của nhóm, có ngoại hình đặc trưng của nhóm giống. Kiên quyết loại bỏ những đực giống kém chất lượng (thiến bắt buộc từ 12 tháng tuổi). Luân chuyển đực giống tốt giữa các địa phương để tránh giao phối cận huyết.

Chọn lọc bò cái, bò đực và nhân thuần chúng để tạo ra những con giống đồng nhất hơn, chất lượng tốt hơn chứ không phải thay đổi đặc điểm di truyền của con giống.

Tiêu chuẩn chọn lọc bò cái Vàng (tham khảo):

- Ngoại hình: Kết cấu cơ thể vững chắc, cân đối, nhanh nhẹn, móng tròn khít, đi không chạm khoeo. Đầu thanh, mặt nhẹ, mắt sáng, da mỏng, lông mượt, lưng thẳng, bụng tròn, mông rộng không dốc, da đàn hồi, 4 núm vú phân bố đều.

- Khối lượng cơ thể: 18 tháng tuổi từ 140kg trở lên; đẻ lứa đầu (30 tháng tuổi) từ 170kg trở lên; lứa 2 từ 185kg trở lên; lứa 3 (trưởng thành) từ 195kg trở lên. Khoảng cách lứa đẻ 13 tháng hoặc ngắn hơn.

Chọn bò đực giống (giống bò Vàng) ngoài yếu tố huyết thống và ngoại hình đặc trưng cho nhóm giống thì chú ý chọn những bò đực từ những bò mẹ và bò bố tốt, có tăng trọng nhanh, khối lượng vượt trội so với con khác cùng tuổi. Tính hiền chịu gặm cỏ.

5.2. Zebu hóa đàn bò Vàng địa phương

Các giống bò chuyên dụng thịt có đặc điểm nổi bật về sức sản xuất thịt. Tầm vóc lớn, tỷ lệ thịt xẻ cao, nuôi nhanh lớn, thịt mềm. Tuy vậy, chúng ta không thể nhập những giống này về nuôi thuần với quy mô rộng lớn vì một số lí do sau:

- Tiền nhập bò giống rất cao.

- Bò thuần nhập nội có yêu cầu cao về chuồng trại, chăm sóc nuôi dưỡng mà trong điều kiện chăn nuôi nhỏ nông hộ khó đáp ứng được.

- Khả năng sinh sản thấp.

- Không thích hợp với khí hậu nóng ẩm nhiệt đới và khả năng chống chịu kém đối với kí sinh trùng (ve, ruồi, muỗi) và bệnh do kí sinh trùng gây ra.

Mục đích của chúng ta là có một giống bò tập trung được những đặc điểm quý của bò Vàng Việt Nam và khả năng sản xuất cao của bò ngoại. Để đạt được mục đích trên, phương pháp phổ biến nhất, hiệu quả nhất là thông qua con đường lai tạo.

Vì khối lượng bò Vàng rất nhỏ (bò cái khoảng 180kg) không thể mang thai bò ngoại (đực giống ngoại 800-1.000kg), vì vậy mà con đường lai tạo phải được tiến hành qua 2 bước:

Bước 1: Sử dụng đực Zebu (Sind, Sahiwal, Brahman) để cải tạo bò Vàng đã được chọn lọc để tạo ra con lai Zebu chất lượng cao (hay đàn bò nền đã được cải

tiến). Con lai Zebu về cơ bản giữ được những đặc điểm quý của bò Vàng nhưng khối lượng tăng lên rõ rệt (bò cái 270-300kg tùy mức độ lai máu). Với khối lượng như vậy con lai Zebu có đủ khả năng mang thai bò chuyên dụng thịt và điều rất quan trọng nữa là bò mẹ đủ sữa nuôi bê lai từ bò bố hướng sữa hoặc hướng thịt.

Bước 2: Lai tạo bò theo hướng sản xuất thịt và sữa. Bò lai Zebu ở bước 1 chưa đáp ứng yêu cầu chăn nuôi hàng hóa theo hướng thịt sữa, vì vậy ta không thể dừng lại ở bước 1 mà tiếp tục sử dụng tinh của các giống bò chuyên thịt, chuyên sữa để tạo ra con lai chuyên dụng thịt hoặc sữa.

5.3. Cải tạo đàn bò Vàng và lai tạo bò thịt phải dựa trên nền thức ăn đã được cải tiến

Khi điều kiện kinh tế xã hội của cả nước đã thay đổi, đời sống người dân khá dần

lên, người nông dân đã biết dành đất trồng cỏ nuôi bò, cây thức ăn và phụ phẩm cây trồng nhiều hơn, cũng có nghĩa là con bò có nhiều thức ăn hơn. Đây chính là điều kiện đầu tiên để cho phép nâng cao khối lượng đàn bò địa phương. Thực tế cho thấy đàn bò lai Sind nổi tiếng ở TP. Hồ Chí Minh, Long An, Tây Ninh hay bò lai thịt Phú Yên đều hình thành từ những vùng có nguồn thức ăn dồi dào và sẵn cỏ quanh năm. Vì vậy, trước khi chúng ta muốn lai tạo cải tiến chất lượng đàn bò địa phương thì điều trước tiên cần làm là cải tiến nguồn thức ăn cho chúng. Mọi chương trình cải tạo giống, mọi thử nghiệm giống năng suất cao sẽ thất bại nếu chúng ta không bảo đảm được điều kiện nuôi dưỡng mà trong đó quan trọng nhất là thức ăn và dinh dưỡng.

Người quản lí thường hay nóng vội chủ quan mong muốn trong một thời gian ngắn đàn bò địa phương phải được lai tạo cấp tiến với các giống bò Zebu và các giống bò cao sản khác theo hương thịt hoặc sữa. Rất nhiều chương trình đã bị thất bại từ ý muốn chủ quan này.

Để cải tạo đàn bò địa phương có hiệu quả, mỗi tỉnh cần xây dựng chương trình chi tiết và dựa trên những căn cứ khoa học và thị trường. Nền tảng để cải tạo giống là cải thiện nguồn thức ăn vì vậy chương trình phải hỗ trợ cho người chăn nuôi hạt giống và hom giống cỏ các loại. Hướng dẫn nông dân kỹ thuật phát triển cây thức ăn, chuyển đất vườn, đất ruộng trồng cây năng suất thấp sang trồng cỏ thâm canh nuôi bò. Hướng dẫn kỹ thuật sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, chế biến rơm rạ. Có chính sách thích hợp giúp người chăn nuôi thay đổi dần tập quán chăn nuôi quảng canh sang chăn nuôi bán thâm canh (chăn thả có kiểm soát và bổ sung thức ăn tại chuồng). Hỗ trợ cho việc hình thành những trang trại sản xuất giống bò để sản xuất và cung cấp bò đực lai Zebu chất lượng cao cho các vùng sâu vùng xa. Trước mắt tập trung lai tạo bò Zebu, những trại có điều kiện có thể thử lai tạo bò thịt chất lượng cao. Không khuyến khích người dân lai tạo bò thịt chất lượng cao khi chưa có đủ điều kiện thích hợp.

Chiến lược cải tiến giống bò Vàng Việt Nam theo hướng thịt có thể tóm tắt như sau:

- Bước 1: Zebu hóa bò Vàng tạo ra con lai Zebu.

- Bước 2: Sử dụng tinh bò chuyên dụng thịt phối cho bò cái lai Zebu để tạo ra con lai F1 có 3 máu theo hướng thịt.

- Bước 3: Thăm dò công thức lai có 3/4 hoặc 5/8 máu bò chuyên thịt.

6. MỘT SỐ KT QUẢ NGHIÊN CỨU NHÂN THUẦN VÀ LAI TẠO BÒ THỊT Ở VIỆT NAM

6.1. Nghiên cứu lai tạo bò thịt

Trong vòng 30 năm qua nước ta đã sử dụng tinh của hầu hết các giống bò thịt cao sản nổi tiếng nguồn gốc ôn đới như Hereford, Charolais, Limousin, Simmental, Santa Gertrudis, bò kiêm dụng Tarentaise, Abondance và các giống bò thịt có nguồn gốc nhiệt đới như Brahman, Droughtmaster, Red Belmont và Red Bragus để lai tạo với bò cái địa phương có mức độ Zebu hóa khác nhau để tạo ra con lai lai F1 hướng thịt. Từ những năm 1975 đã tiến hành thí nghiệm lai tạo tại Ninh Bình, 1982 tại Gia Lai. Đến cuối những năm 80 và đầu năm 90 một chương trình cấp Nhà nước về lai tạo bò thịt đã triển khai ở Vĩnh Phúc và Tây Nguyên. Từ đó đến nay, nhiều nghiên cứu lai tạo bò thịt tiếp tục tiến hành ở nhiều địa phương trong cả nước từ nhiều nguồn kinh phí khác nhau. Số liệu ban đầu cho thấy có sự khác nhau về kết quả do sự khác nhau về chất lượng đàn bò nền, phương thức nuôi dưỡng bò mẹ và con lai.

Về sinh trưởng: Tất cả con lai F1 của các giống chuyên thịt nguồn gốc ôn đới như Charolais, Limousin, Hereford, Simmental, Santa Gertrudis đều có khối lượng sơ sinh, khối lượng cai sữa cao hơn hẳn so với lai Sind. Tại Bảo Lộc (Lâm Đồng) tăng trọng trong giai đoạn bú sữa của bê F1 đạt trên dưới 500 g/ngày so với 400 g/ngày của bê lai Sind. Sau giai đoạn bú sữa với phương thức chăn thả theo mẹ không cấp đủ thức ăn nên tốc độ tăng trọng của bê lai F1 ở các công thức lai đều thấp (250-300 g/ngày), vì vậy 12 tháng tuổi chỉ đạt 140-170kg. Giai đoạn từ 12-24 tháng tuổi tăng trọng cũng chỉ đạt trên dưới 300 g/ngày.

Những nghiên cứu sau này ở nhiều địa phương khác cho thấy: bê lai F1 Charolais luôn đạt tăng trưởng nhanh và kết quả ổn định so với F1 các giống khác trong nhiều thí nghiệm trên nhiều địa điểm khác nhau.

6.2. Nghiên cứu nhân thuần giống Brahman và Droughtmaster

Năm 1997 ta có nhập bò Brahman trắng từ Cu Ba về nuôi ở Phùng Thượng (Ninh Bình) sau đó chuyển vào An Nhơn (Bình Định) và trại An Phú (Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh). Năm 2003-2004 một số tỉnh phía Nam và Tuyên Quang có nhập bò Brahman trắng từ úc về nuôi. Kết quả ban đầu cho thấy bò dễ nuôi, thích hợp với phương thức nuôi tập trung bán thâm canh cũng như nuôi nhỏ tại các nông hộ. Có thể nhân thuần giống này với mục đích sản xuất thịt bò chất lượng cao.

Tại trại An Phú (Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh) bò được nuôi chăn thả theo đàn có bổ sung thêm thức ăn tại chuồng. Khối lượng trung bình bê cái Brahman 6 tháng tuổi đạt 128,8kg (n=56), khối lượng này thấp hơn so khối lượng bê cai sữa ở An Nhơn (137kg). Giai đoạn sau cai sữa, bê ở An Phú đạt tăng trọng cao hơn so với bê nuôi ở nông hộ An Nhơn, đạt 223kg lúc 12 tháng tuổi (n=19) và 280,2kg lúc 18 tháng tuổi (n=9). Khối lượng này tương đương với khối lượng bê cái Brahman nuôi trong trại An Nhơn.

Từ kết quả nuôi dưỡng tại An Nhơn (Bình Định) và An Phú (TP. Hồ Chí Minh) cho thấy, trong điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng tốt bê Brahman trắng có thể đạt tăng trưởng trên 650g/ngày giai đoạn từ 0-6 tháng tuổi, trên 400 g/ngày giai đoạn 6-12 tháng tuổi. Tăng trọng bình quân trong suốt giai đoạn từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi bê cái đạt trên 450 g/ngày. Tăng trọng này tương đương với con lai F1 50% máu bò chuyên dụng thịt châu Âu.

 

Trích từ sách "Chăn nuôi bò thịt" của tác giả Đinh Văn Cải


Trở lại      In      Số lần xem: 7083
Tin tức khác
  • Danh sách tham khảo một số đơn vị cung ứng trâu, bò và dê giống
  • Danh sách thảm khảo các đơn vị cung cấp tinh bò sữa, bò thịt và thiết bị chăn nuôi
  • Sản xuất và sử dụng thức ăn cho bò
  • Quản lý sinh sản bò thịt
  • Ghi chép quản lí đàn gia súc
  • Xây dựng trại bò thịt
  • Một số lưu ý khi sử dụng vắc xin lở mồm long móng cho gia súc
  • Kỹ thuật vỗ béo bò
  • Yêu cầu chuồng trại cho bò sữa
  • Tinh viên và tinh cọng rạ
Liên kết website
Hỗ trợ trực tuyến

Phân Viện Chăn Nuôi Nam Bộ

Địa Chỉ : KP Hiệp Thắng, Phường Bình Thắng, TX Dĩ An, Tỉnh Bình Dương

Điện thoại : 0650 3739.899,  Fax : 0650 3739.899

Website: www.iasvn.vn, Email: iasvn@iasvn.vn

 

 Trực tuyến :  3
 Tất cả:  1537005
Designed & Powered by WEB SO CO.,LTD